Historia parafii

Rozdział 5
WSIE PARAFII BŁEDÓW

Parafia Błędów, jako żywa komórka organizmu Kościoła, ulegała w ciągu wieków zmianom pod względem granic i składu wiosek. Niestety, na podstawie zachowanych i znanych źródeł, nie można odtworzyć procesu terytorialnego tworzenia się parafii. Ogólnie stwierdzić można, że jedne wsie i dwory tworzyły się powoli, rozwijały stopniowo, lub, na skutek sprzyjających warunków, wyrastały jak grzyby po deszczu, inne zaś zamierały bądź to z przyczyn naturalnych, bądź z powodu kataklizmów dziejowych. Dziś po niektórych wsiach i dworach nie ma nawet śladu.

Brak dokumentacji erekcji parafii nie pozwala ustalić pierwotnego składu parafii, jednak z dokumentacji erekcji parafii Łęczeszyce z roku 1392 wynika, że Błędów był wówczas dużą parafią, gdyż w skład parafii błędowskiej wchodziły Łęczeszyce i Belska Wola. W dokumencie z roku 1466 wymienione są niektóre wsie parafii, a mianowicie: Błędów, Oleśnik, Wola Olesińska, Dańków, Dąbrówka, Dąbrówka - Schodniki , Kęszutki (dzisiejsze Urzuty) i Konwi (nieznane dziś).

Na początku wieku XVII, jak podaje Łukaszewicz, do parafii Błędów należały wsie: Dąbrówka, Goliany, Trzylatków Duży i Mały, Głódna, Lipie, Machnatka, Załuski szlacheckie, Gołosze, Dańków, Wola Dańkowska i Oleśnik. Pawiński podaje jednak, że w XVI w. wsie: Głódna, Lipie, Machnatka, Trzylatków Duży i Mały należały nie do parafii Błędów, ale do parafii Jeziora dekanatu grójeckiego. Podobnie J.T. Lubomirski wymienia powyższe wsie w parafii Jeziora. Być może, że wsie te weszły w końcu XVI w. w skład parafii Błędów i że słusznie Łukaszewicz podaje, iż w czasie wizytacji biskupa Gorlickiego w roku 1603 wsie te należały do parafii Błedów, a następnie biskup Tarnowski oderwał Lipie z okolicą od Błędowa i utworzył parafię. Lubomirski oraz Słownik Geograficzny podają jednak, że parafia Lipie wydzielona została w końcu XVII w. z parafii Jeziora.

Trudności te najwłaściwiej byłoby może rozwiązać, przyjmując, że par. Lipie wydzielona została z części parafii Jeziora oraz z części parafii Błędów. Lipie zawsze ciążyło ku Błędowowi, a wsie leżące najbliżej Lipia: Głódna, Trzylatków, Machnataka należały w drugiej połowie XIX w. do parafii Błędów, gdyż z wiosek tych chrzczono dzieci i chowano zmarłych w kościele błędowskim.

W końcu XVIII w. skład terenowy prafii przedstawiał się następująco: Błędów, Dańków, Dańkowska Wólka, Oleśnik, Dąbrówka, Golianki, Goliany, Kłudna, Kurdwanowska Wólka, Trzylatków Duży i Mały, Załuski, Gołosze, Machnatka.

W połowie XIX wieku powstały nowe wsie: Wilhelmów i Ignaców, a w końcu XIX w. wydzielono z majątku Załuski: Janki, Tomczyce i Śmiechówek.

W wykazach z początku XX w. spotykamy ponadto jeszcze następujące wsie: Roztworów, Bielany Dwór i wieś, Rudka, Błędówek, Zofiówka, Fabianów, Grzywacz, Hamernia. Pomijana zaś jest wieś i dwór Głódna, Machnatka i Trzylatków Mały (Dwór), które weszły w skład parafii Lipie.

Obecnie parafia Błędów składa się z Błędowa i 33 wiosek, które pod względem administracyjnym wchodzą w skład gminy Błędów. Parafia ma charakter rolniczy. Na uwagę zasługuje duży rozwój sadownictwa. Obecnie Błędów jest największą gminą sadowniczą w Europie (posiada na swym terenie największy obszar sadowniczy).

Do starych i ciekawych wiosek parafii należą, poza Błędowem, Goliany i Załuski.

Goliany należały do ziemi czerskiej. 18.10.1407 roku Falisław, dziedzic z Golian, zobowiązał się w sądzie grójeckim oddać rektorowi kościoła błędowskiego, Księdzu Leborio, 23 grosze.

W roku 1419 Mikołaj z Golian wiódł spór z Velisławem z Suchej w sądzie wareckim w sprawach dziedziczenia. W 1423 roku w aktach sądowych wymieniony jest Paweł z Golian Pachvre i Marcin, a w 1425 - Mrochna. W wieku XVI Goliany Większe i Małe należały do dystryktu grójeckiego. Zamieszkiwało tu dużo szlachty drobnej, zubożałej i kmieci, nie posiadających własnej ziemi.

Z Golian pochodził proboszcz błędowski ks. Tomasz Golian, który rządził parafią w latach 1739-1773. Przedtem był wikariuszem błędowskim. 20.01.1739 roku ochrzcił Agnieszkę, córkę Jana i Apolonii Golianów, dziedziców z Golian, a w roku 1747 aż 6 razy podawał dzieci do chrztu. Świadczy to o wielkiej popularności proboszcza i zażyłych stosunkach z parafianami.

Goliany liczyły w roku 1827 18 domostw i 113 mieszkańców. Folwark Goliany sprzedany został w roku 1873 za 29 000 rs. Rozległość jego wynosiła wówczas 683 morgi, w tym 574 morgi ziemi ornej i ogrodów, 25 mórg łąk, 64 lasów, 20 nieużytków. Folwark miał 8 budynków murowanych, 14 drewnianych, wieś zaś liczyła 24 osady i 144 morgi gruntu. Obecnie Goliany należą do gminy Błędów. Budownictwo mieszkalne tej starej wsi nie zachowało się z dawnych wieków, jest współczesne i nie przedstawia żadnych ciekawych obiektów.

Załuski dwór i wieś Załuski są starą posiadłością rodzinną znanej rodziny Załuskich herbu Junosza. Początki wsi są bliżej nieznane. 14.12.1416 roku właściciel wsi Jan pożyczył od Adama Triczoni z Pieczysk 44 kopy monet krakowskich, dając gwarancję, wobec sądu czerskiego, na swojej posiadłości i młynie w Załuskach. Załuscy piastowali ważne urzędy - w woj. rawskim w XIII w. byli starostami grójeckimi. Syn Franciszka Załuskiego, starosty grójeckiego, hrabia Jan Kanty de Riviera był prezesem Sądu Apelacyjnego w Królestwie Polskim. Oprócz Załusk posiadali Załuscy w końcu XIII w. w parafii Błędów: Dąbrówkę, Goliany, Głódnę, Wólkę Kurdybanowską i Trzylatków. Byli wówczas kolatorami kościoła błędowskiego. W roku 1733 Ludwika Załuska, kasztelanka rawska, byłą dziedziczką dóbr Błędowa i Oleśnika. Załuscy mieli w swym rodzie wybitnych dostojników kościelnych. Jeden z nich, biskup płocki Andrzej Załuski, podawał w dniu 3.10.1723 r. z Katarzyną Garczyńską, kasztelanką bydgoską, Annę Teresę, córkę Wojciecha i Aleksandry z Załuskich Lanckorońskich, podstolich podolskich. Chrzcił ks. Jan St. Jamontt, proboszcz błędowski i prepozyt wilkowski, w kościele parafialnym w Wilkowie. W XIII w. Załuscy mieli swoich kapelanów, np. w roku 1797 kapelanem w Załuskach był Piotr Renauld Gallus, w roku 1799 - Klaudiusz Morden CM.. W księdze chrztów znajduje się ciekawy akt z dnia 21.01.1798 r. : ks. K. Wybrański chrzcił córkę Jana Kantego i Tekli z Wielopolskich, Załuskich, nadano jej wówczas 7 imion : Ewa, Antonina, Agnieszka, Franciszka a Paulo, Walentyna, Felicita, Fabianna, ojcem chrzestnym był Antoni Michałowski, podkomorzy krakowski. Z powodu jego nieobecności podawał w zastępstwie dziad kościelny Paweł Drzewiecki.

Folwark Załuski należał w roku 1579 do parafii Błędów, a dziesięciołanowa wieś Załuski wchodziła w skład parafii Biała Rawska, a następnie Wilków. Załuscy byli wysokimi urzędnikami w województwie. W roku 1713 Aleksander Załuski był wojewodą rawskim, Marcin Załuski, kolator kościoła błędowskiego, zmarły w roku 1765 w wieku lat 21, był generałem, majorem wojsk królewskich i kapitanem brodneńskim. W końcu XVIII w. Załuscy wyzbyli się swej posiadłości. Hrabia Jan Kanty Załuski sprzedaje wojewodzie Hrabiemu Władysławowi Małachowskiemu z Nowego Miasta dobra Załuski, a ten z kolei w roku 1880 dobra te, liczące 55 włóg, sprzedał dalej za 79 000 rs. Do Folwarku Załuski należały dawniej wsie: Załuski, liczące 417 mórg i 21 osad, Wólka Kurdybanowska, licząca 258 mórg i 26 osad, Kozietuły o powierzchni 1008 mórg i 44 gospodarstwach, Golianki - 185 mórg, złożone z 8 gospodarstw, Dąbrówka - 341 mórg i 21 osad, Błogosław - 235 mórg i 9 osad, Głódna - 216 mórg i 19 osad, Cesinów - 31 mórg i 2 osady. W roku 1892 oddzielono od folwarku 145 mórg jako wieś Janki, 199 mórg dla wsi Tomczyce, i 184 morgi dla wsi Śmiechówek. W roku 1895 folwark Załuski obejmował jeszcze 100 mórg, dziś nie ma po nim nawet śladu.

Copyright © 2009 A.Ufnal